gandrung basa

Kamis, 12 Desember 2013

Kerata Basa

Tembung Kerata Basa:

01. anak = karêp åpå-åpå kudu ånå lan énak.

02. bapak = bap åpå-åpå pêpak

03. batur = êmbat-êmbating tutúr

04. bocah = mangan kåyå kêbo, gawéyané ora kêcacah.

05. brêkat = didèlèh mak brêg terús diangkat

06. cangkêm = yèn ora dicancang ora mingkêm.

07. cangkír = kanggo nyancang pikír

08. cêngkír = kêncêngé pikír

09. denåwå = ngêdên håwå ngumbar håwå napsu

10. désèmbêr = gêdhé-gêdhéné sumbêr

11. dongèng = dipaido ora mêngèng

12. garwå = sigaraning nyåwå

13. gêdhang = sagêd padhang, digêgêt bar madhang.

14. gêrang = sêgêré wis arang-arang

15. guru = kêna digugu lan ditiru

16. gusti = bagusíng ati

17. januari = hujan sabên ari

18. kaji = tekadé siji

19. kathók = diangkat sitók-sitók

20. kódhók = tekå-tekå ndhódhók.

21. kotang = sikute diutang

22. krikíl = kêri ing sikíl

23. kupíng = kaku njepipíng

24. kuplúk = kaku nyêmplúk

25. kursi = yên diungkúrake banjúr isi

26. ludrúk = gulune gélo-gélo, sikile gêdrúg-gêdrúg

27. malíng = njipúk amalé wóng síng ora elíng

28. mantu = diéman-émani mêksa mêtu

29. måråtuwå = mårå-mårå kêtêmu tuwå

30. nopèmbêr = ånå sumbêr

31. oktobêr = untúb-untubé sumbêr

32. pébruari = yèn mépé mburu ari

33. prawan = yèn pêpara (lêelungan) kudu wayah awan

34. saru = kasar lan kêliru

35. sêjarah = sêjan ngarah (yèn dinå riåyå/Idul Fitri)

36. sêkutêr = sambi séndhéku mlayu bantêr.

37. sêpuh = sabdané ampúh

38. simah = isiné omah

39. sinóm = isih enóm

40. sirah = isiné rah

41. siti = isiné bulu bêkti

42. sopir = yèn ngaso mampír (ing warúng).

43. sruwal = saru yèn nganti uwal

44. sulap = yèn kesusu bakal ketilap.

45. tandúr = nåtå karo mundúr

46. tåpå = tatane kåyå wóng påpå

47. tarúb = ditåtå supåyå katón murúb

48. tayúb = ditåtå supåyå katón guyúb

49. têbu = antêbé kalbu

50. tépas = titíp napas

51. tuwå = untune wis rowå, ngenteni metune nyåwå

52. wanitå = wani ditåtå

53. wédang = dianggo gawé kadang

54. wêdhus = suwé ora tau adús

55. wêtêng = ruwêt tur pêtêng

Daftar Pustaka:

Hartatik, Sri. Sari-sari piwulang Basa Jawi Pepak, Surabaya, Pustaka Agung Harapan.

tembung jawa lan artine

adi = becik

aditya = srengéngé

agni = geni

agra = pucuk

ajar = pamdhita

aji = sipat, ratu

angkasa = langit

aksi = mripat

aldaka = gunung

amba = aku

andaka = banthèng

anila = angin

angga = awak

angkara = loba

angling = kandha

ardi = gunung

arga = gunung

aris = alon

arja = reja

arsa = arep

artati = gula

asthi = gajah

astha = tangan, wolu = hasta

aswa = jaran (=turangga)

atma = nyawa

atmaja = anak

aywa = aja

badra = kabegjan

bae = wae

bantala = lemah

basuki = slamet

birawa = gagah

bli = ora

boga = pangan

brama = geni

bramantya = nesu

brastha = rusak

brata = tapa

bupati = adipati, ratu

baskara = srengenge

bagaskara = srengenge

bayu = angin

biyung= ibu

cakra = rodha

cakrawala = langit

cidra = ora setya

cipta = pikir

citra = gambaran

culika = orangerti

dadu = abang

dahana = geni

dama = bodho

danawa = buta

darma = kautaman

dasa = sepuluh

datan = ora

dibya = linuwih

dipangga = gajah

dirgantara = langit

dutya = buta

diyu = buta

dhingin = dhisik

driya = ati

duk = nalika

duksina = kidul

ndulu = ndeleng

duta = kongkonan

dwi = loro

dwija = guru

dhuhkita = susah

duratmaka = maling

eka = siji

eksi = mripat

enu = dalan

ernawa = segara

esthi = karep

gahana = jurang

gapura = lawang

gata = laku

gatra = awak

gegana = langit

garba = weteng

giri = gunung

gita = kembang

gung = gedhé

guntur = jugrug

gurit = tulisan

guruh = bledhèg

gya = énggal

hamba = batur

harsa = seneng

hasta = tangan

haywa = aja

himawan = gunung

hyang = déwa

iba = gajah

ima = méga

imalaya = gunung

ina = asor

indriya = karep

ingsun = aku

inyong = aku

jala = banyu

jaladara = mendhung

jaladri = segara

jalanidhi = segara

jalu = lanang

janma = manungsa

jatukrama = bojo

jaya = menang

jenar = kuning

jiwa = sukma

kaga = manuk

kadya = kaya

kalbu = ati

kalpika = ali-ali

kaloka = misuwur

kalyana = linuwih

kanan = tengen

kapi = kethèk

kapti = karep

kapiyarsa = keprungu

kardi = gawé

karta = aman

kartika = lintang

karya = gawé

kayun = karep

kencana = emas

kéring = kiwa

kintaka = layang

kirana = sorot

kisma = lemah

kitha = dhewe/aku

kresna = ireng

kukila = manuk

kuncara = misuwur

kusuma = kembang

kuwawa = kuwat

kontol = gijil

labda = pinter

laksmi = ayu

lampus = mati

lancana = tetenger

langking = ireng

lastri = bengi

layu = mati

ligar = rontog

lir = kaya

loh = subur

loka = jagad

ludira = getih

luhur = dhuwur

lumaksana = mlaku

madya = tengah

makarya = nyambut gawé

mameh = golèk

mami = aku

manggala = panggedhé

maning = maneh

manjing = mlebu

manyura = merak

marcapada = jagad

marga = dalan

margana = panah

marta = sabar

maruta = angin

mijil = metu

mina = iwak

mitra = kanca

miyarsa = krungu

mudha = enom

mulat = weruh

muroni = ngendemi

musna = ilang

nadi = kali

nggambar =

narendra = ratu

narmada = kali

narya = ratu

nata = ratu

nawala = layang

nendra = turu

netra = mripat

nir = ilang, tanpa

nira = kowe

nirmala = suci

niskala = slamet

nulad = niru

nuswa = pulo

ngising

Obar-abir = kilat

orem = sesambat

pabaratan = peperangan

pada = sikil

pambayun = pambarep

pamulu = praen

panca = lima

pancakara = perang

palagan = papan perang

palastra = mati

palupi = tuladha

pana = panggonan

panti = omah

pangaksama = pangapura

pangastuti = sembah

pangupajiwa = panguripan

paramarta = luhur

patra - gedhong

pawiyatan = sekolahan

payudara = susu

pindha = kaya

piniji = pinercaya

pita = kuning

pradhangga = gamelan

praja = negara

pralaya = mati

pramuka = panggedhé

prapta = teka

pratala = lemah

pratiwi = bumi

prawira = kendel

purwaka = kawitan, asal mula, pendahuluan

ratri = bengi

rawi = srengéngé

rekta = abang

rena = ibu

rika = kowe

rimbit = jodo, sarimbit = sapasang

ripta = ngarang

roga = lara

runtik = emas

ranu = banyu

saeka praya = rukun

sah = pisah

sakti = digdaya

samirana = angin

samodra = segara

samya = padha

sana = panggonan

sanggraha = cawisan

sardula = macan

sarira = badan

sarpa = ula

sasana = papan

sasangka = rembulan

sasmita = tandha

sastra = tulis

sata = satus

satwa = kéwan

sayekti = temenan

séta = putih

sigid = bagus

sigra = gelis

sila = patrap

sinudarsana = ditiru

sira = kowé

sirna = ilang

siswa = murid

siwi = anak

sotya = inten

srenggala = asu

song = payung

sudarma = bapak

sudira = digdaya

sudarsana = conto

sumbaga = misuwur

sungkawa = susah

sunu = anak

sura = wani

surya = srengéngé

suta = anak

swéda = kringet

=tukang

tan =ora

taru = wit

taruna = enom

tinon = katon

tirta = banyu

titi = turun

turangga = jaran

tyas = ati

udrasa = tangis

udyana = taman

upaya = golèk

uning = weruh

usada = tamba

utama = becik

utara = lor

waluya = waras

wana = alas

wanara = kethèk

wandawa = kadang

wardaya = ati

warih = banyu

warsa = taun

waskitha = awas

wasana = pungkasan

waspa = luh

wastra = sandhangan

we = banyu

wibawa = keluhuran

wibi = ibu

wicara = guneman

Widhi = Allah

widya = kawruh

wignya = pinter

wilis = ijo

wimba = wetu

wira = prajurit

winursita = dicritakaké

wisma = omah

wisuda = angkat

wredha = tuwa

wreksa = kayu

wukir = gunung

wuntat = buri

yayah = babak

yekti = bener

yitna = ngati-ati

yoga = anak

yogya = becik

yuda = perang

yuwana = slamet

ywa = aja

1. Tembung sing kalebu tuladha aksara o jejeg yoiku....
    a.toko            b.dhondhong        c.gendhong
2. Sopo seng duwe buku gambar
     Tandha wacan seng bener ukoro ing nduwur yoiku tandha....
    a.pakon        b.pitakon        c.titik
3. Menthok – menthok iku kalebu tembang....
    a.dolanan        b.guyonan        c.melayu
4. Sing kalebu tembang dolanan yoiku....
    a.dandang gulo    b.jamuran        c.kutut manggung
5. Tandha sing digunakake kanggo ukoro durung rampung utowo kanggo mrinci yoiku...
    a.titik            b.pakon        c.koma
6. Bapak tindak kantor nitih sepedha motor.Nitih tegese....
    a.tuku            b.numpak        c.nggonceng
7. Ibu adus adik meneng wae. Tembung adus benere....
    a.siram            b.sare            c.dhahar
8. Pak Agus ngagem sepatu .Tembung ngagem tegese....
    a.tuku            b.nganggo        c.nduwe
9. Simbah gerah wojo. Ukoro iku nggunakake basa....
    a.nggoko        b.krama lugu        c.kromo alus / inggil
10.Basa kramane rambut yaiko....
    a.rikma        b.mustaka        c.jaja

II.Isenana ceceg – ceceg ing ngisor iki nganggo tembung bener !

1.Ukara pitakon iku mbutuhake....
2. . . . sangumu yen sekolah ?
3.. . .   jenengmu ?
4. Jamuran, Gundhul – gundhul pacul,suwe ora jamu diarani tembang....
5. Sarung, Tembung sarung iku tuladha aksara swara U....
6. Bapak . . . wedang kopi.
7. Basa sing tembunge kabeh nganggo tembung ngoko diarani basa....
8. Basa sing tembunge kabeh nganggo tembung krama diarani basa....
9. Bocah sing sregep sinau bakale dadi bocah sing....
10.Ibu lara untu. Tembung kramane untu yaiku....

III.Owahana ing ngisor iku dadi ukoro krama andap/ lugu !

1.Bu Guru wes teka.
2. Pak Jaya lara tangane.
3.Simbah tuku sapi.
4. Pak guru mangan roti
5. Bude ngombe wedang kopi.

TES LESAN

1. Tembang Dhandhanggula kadeyan saka .... gatra

2. Tembang Dhandhanggula gatra sepisan guru wilangan lan guru lagune yaiku ....

3. Wayang Pandhawa kang kondhang getihe putih yaiku ....

4. Nalika perang Baratayuda Raden Janaka mungsung ....

5. Aku nonton televisi nganti wengi. Lesane ukara iku yaiku ....

6. Layang iki .... bapak

7. Jamus Kalima sada iku gamane ....

8. Kang duwe kuku Pancanaka yaiku ....

9. Jagate ing pewayangan yaiku ...

10. Lampu ing sadhuwure dhalang arane ....

soal Kelas IV

Wacanen banjur tembangna tembang Dhandhanggula ing ngisor iki!

Pitutur

Sun tuturi kabeh putra putri

Lamun sira sregep ing pangolah

Budi pikir lan ngelmune

Aja sira gumunggung

Kebat kliwat datan pamikir

Trunyak trunyuk tindaknya

Bilahi ing pungkur

Singkirana tindak nistha

Kang pranyata nora gawe urip mukti

Estokna tutur ika

I. Wenehana tandha ping ( X ) ing aksara a, b, c, utawa d kang dadi wangsulan kang kok anggep paling bener!

1. Dhandhang gula kalebu tembang ....

a. gedhe b. dolanan c.macapat d. tengahan

2. Lumrahe isine tembang iku ngemot …

a. pitutur b. sifat brangasan c. nepsu d. sufat kang elek

3. Upacara waisak dianakake saben sasi …

a. Maret b. Mei c.Juli d. Agustus

4. Candhi Borobudhur mapan ing kabupaten ….

a. Malang b. Surabaya c.Semarang d. Magelang

5. Puisi jawa modern uga diarani ….

a. geguritan b. parikan c.wangsalan d. puisi

6. Nyelengi dhuwit sing luwih aman ana ….

a. kaleng b. Bank c.omah d. kasur

7. Wayang lulang uga diarani ….

a. sabrang b. kelir c. golek d. kulit

8. Perang tandhing antarane Pandhawa karo kurawa diarani ...

a. Brubuh b. Barata Yuda c. gagal d. kembang

9. .... layang kanggo kancamu!

a. tulis b. nulisi c. nulis d. nulisa

10. Sing duwe kasekten bisa mabur tanpa elar yaiku ....

a. Werkudara b. Gathotkaca c. Karna d. Kresna

II. Gathukna wangsulan ing sisih kiwa nganggo cara nulis aksarane ana ing njero kothak sing kok anggep bener!

11. Tanjung Emas a. Budha

12. Barabudhur b. Tembang dolanan

13. Gada Rujak Polo c. Semarang

14. Cublak-cublak suweng d. macapat

15. Tembung linggane njupuka e. Werkudara

f. jupuk

g. Jupuka

III. Isenana titik-titik ing ngisor iki nganggo tembung kang mathuk!

16. Kabudayan kang adiluhung kudu ….

17. Tembang Dhandhanggula ana …. gatra

18. Wayang sing bangsane kalebu buta diarani wayang ….

19. Sing nglakokake wayang yaiku ….

20. Kulit kewan sing digawe wayang yaiku ….

21. Arif tuku dara (jodho). Ukara kang bener yaiku….

23. (gawe) krupuk urang. Ukara kang genep yaiku ….

22. Sambung gunem sarana ditulis diarani ….

24. Maca geguritan kudu barengi rasa ….

25. Gamane Prabu Puntadewa yaiku ….

IV. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi patitis!

26. Tulisna telu bae kang kalebu tembang macapat!